શ્રી હરિભદ્રાચાર્ય પ્રણીત “લલિતવિસ્તરા' ટીકા

This study introduces and evaluates Haribhadrasūri’s commentary on the Buddhist Lalitavistara, highlighting the Jain scholar’s engagement with non‑Jain texts. The author outlines Haribhadra’s life and literary achievements, noting his reputation as a versatile intellectual who wrote on ethics, philosophy and literature. Turning to the Lalitavistara ṭīkā, the article summarises its contents: Haribhadra retells the Buddha’s life story while integrating Jain perspectives and ethical interpretations. He praises the moral qualities depicted in the Lalitavistara but also uses the commentary to expound Jain doctrines such as non‑violence, ascetic discipline and the relativity of viewpoints. The essay compares Haribhadra’s treatment with other commentaries and underscores his balanced approach, which appreciates the literary beauty of the Buddhist narrative while offering respectful critiques. By examining stylistic features and quoting passages, the author demonstrates Haribhadra’s mastery of both Sanskrit and Prakrit and his importance in the history of inter‑religious dialogue in India. [આ અભ્યાસમાં બૌદ્ધ ગ્રંથ “લલિતવિસ્તર” પર આચાર્ય હરિભદ્રસૂરિનું ટીકા‑ગ્રંથ પરિચિત કરવામાં આવ્યું છે અને તેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. લેખમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે હરિભદ્રસૂરિ જેમનો જીવનપ્રવાસ અને સાહિત્યસર્જન અનેક ક્ષેત્રોને આવરે છે, એવા સર્વાંગી વિદ્વાન તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા—જેઓ નૈતિકતા, તત્ત્વજ્ઞાન અને સાહિત્ય સર્વ વિષયોમાં નિષ્ણાત હતા. લલિતવિસ્તર ટીકા સંદર્ભે લેખમાં તેના વિષયવસ્તુનો સાર આપવામાં આવ્યો છે—હરિભદ્રસૂરિએ બુદ્ધજીવનની કથાને જૈન દૃષ્ટિકોણ સાથે પુનર્વિચારિત કરી છે અને તેમાં નૈતિક અર્થઘટનો ઉમેર્યા છે. તેમણે લલિતવિસ્તરમાં દર્શાવવામાં આવેલા સદગુણોની પ્રશંસા કરી છે, પરંતુ સાથે‑સાથે ટીકા દ્વારા અહિંસા, તપશીલ શિસ્ત અને મતાન્તરદૃષ્ટિ (અનેકાંતવાદ) જેવા જૈન સિદ્ધાંતોનું વિવરણ પણ રજૂ કર્યું છે. લેખ હરીભદ્રસૂરિની ચર્ચાની તુલના અન્ય ટિપ્પણીઓ સાથે કરીને બતાવે છે કે તેમણે બૌદ્ધ ગ્રંથની સાહિત્યિક સુંદરતાને આદરપૂર્વક સ્વીકારી છે છતાં વિવેકપૂર્ણ સમીક્ષા પણ આપી છે. શૈલીલક્ષણો અને ઉદાહરણરૂપ અવતરણોના વિશ્લેષણ દ્વારા લેખક દર્શાવે છે કે હરિભદ્રસૂરિ સંસ્કૃત તેમજ પ્રાકૃત બંને ભાષાઓમાં પારંગત હતા અને ભારતીય અંતર્ધર્મીય સંવાદના ઈતિહાસમાં તેમનું સ્થાન અત્યંત મહત્વનું છે.]

Summary reviewed by a volunteer editor.