પેરણ્ડઢરનાં વસુપૂજ્ય જિન પ્રતિમા

The second Gujarati article discusses the antiquity and significance of a statue of the Jain Tīrthaṅkara Vasupūjya at Peraṇḍḍhar (or Perandhar) in Kathiawar. The author examines local legends, epigraphic records and stylistic analysis to argue that the image dates to the early medieval period. He describes the statue’s iconographic attributes—four‑armed representation with lotus and citron, serene facial expression and intricate halo—and compares it with other Vasupūjya images from places like Champaner and Girnar. The article recounts how the statue was discovered, its subsequent installation in a temple, and its veneration by local Jain communities. It also explores references in Jain literature to Vasupūjya’s life and miracles, connecting these stories to regional devotional practices. By analysing inscriptional evidence, the author suggests that merchants and local rulers patronised the shrine, making it an important pilgrimage centre. He argues that the stylistic features indicate an early date and that the statue provides insight into the development of Jina iconography in western India. The paper places the Peraṇḍḍhar image within the broader context of Jain art, noting similarities to sculptures at Dilwara and Palitana. It concludes that the statue is a rare survival of an early phase of Vasupūjya worship and underscores its artistic and religious value. The author calls for detailed documentation and conservation to ensure the statue’s preservation for future generations. [બીજો ગુજરાતી લેખ કાઠિયાવાડના પેરંડ્ઢર (અથવા પેરંધર) ખાતે આવેલ જૈન તીર્થંકર વસુપૂજ્યની એક પ્રતિમાનાં પ્રાચીનત્વ અને મહત્ત્વની ચર્ચા કરે છે. લેખક સ્થાનિક લોકકથાઓ, શિલાલેખીય પુરાવા અને શૈલીલક્ષી વિશ્લેષણને ધ્યાને લઇને નિષ્કર્ષ આપે છે કે આ પ્રતિમા આદિમધ્યકાલીન સમયગાળાની છે. તે પ્રતિમાનાં આઇકનોગ્રાફિક લક્ષણોનું વર્ણન કરે છે — ચારભુજાવાળી પ્રતિમા, કમળ અને બીજપૂર (માતુલંગ) ધારણ કરેલી, શાંત મુખાભિવ્યક્તિ અને સુંદર કિર્તિમુખવાળી પ્રભામંડળ સાથે. લેખક તેની તુલના ચાંપાનેર અને ગિરનાર જેવી જગ્યાઓની વસુપૂજ્ય પ્રતિમાઓ સાથે પણ કરે છે. લેખમાં પ્રતિમા કેવી રીતે મળી, તેના બાદ મંદિરમા સ્થાપિત થઇ અને સ્થાનિક જૈન સમુદાયોમાં પૂજા‑આરાધનાનું કેન્દ્ર બની તેની વાર્તા પણ સમાવાયેલી છે. તેમાં વસુપૂજ્યના જીવન અને ચમત્કારો અંગેના જૈન સાહિત્યમાં મળતા સંદર્ભોને ઉદ્ધૃત કરીને દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રસંગો પ્રાદેશિક ભક્તિપારંપરાનો ભાગ રૂપે જીવંત રહ્યા છે. શિલાલેખીય પુરાવાનું વિશ્લેષણ કરીને લેખક સૂચવે છે કે વેપારીઓ અને સ્થાનિક રાજાઓએ આ તીર્થસ્થાનને આશ્રય આપ્યો હતો, જેના કારણે પેરંડ્ઢર પ્રાચીન જમાના એક મહત્ત્વના યાત્રાત્મક કેન્દ્ર તરીકે વિકસ્યો. લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે પ્રતિમાનાં શૈલીલક્ષણો પ્રારંભિક યુગ તરફ સંકેત કરે છે અને પશ્ચિમ ભારતના જિન‑મૂર્તિ‑શિલ્પના વિકાસાધ્યયન માટે આ પ્રતિમા મહત્વપૂર્ણ દૃષ્ટિ આપે છે. પેરંડ્ઢરની આ પ્રતિમાનું ડિલવાડા અને પાલીતાણા મંદિરોના શિલ્પ સાથે તુલનાત્મક વિશ્લેષણ કરતાં લેખ નિષ્કર્ષ કરે છે કે આ પ્રતિમા વસુપૂજ્ય ઉપાસનાના આરંભિક તબક્કાની દુર્લભ અવશેષ છે અને તેના કળાત્મક તેમજ ધાર્મિક મૂલ્યો વિશેષરૂપે નોંધપાત્ર છે. લેખક ભાવિ પેઢીઓ માટે આ પ્રતિમાનું વિગતવાર દસ્તાવેજીકરણ અને સંરક્ષણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.]

Summary reviewed by a volunteer editor.