Skip to content
Browse articles

હેમચન્દ્રકાળીન ગુજરાતનો સાહિત્યિકપરિવેશ

By Hariprasad G. Shastri

Vol. 15December - 1989pp. 46–64Gujarati

Summary

આ PDF માં હેમચન્દ્રાચાર્યના ધાર્મિક સાંસ્કૃતિક જીવનમાં પ્રદાનનું વિપુલ વર્ણન છે. વિ. સં. ૧૧૪૫ની કાર્તિકી પૂર્ણિમાએ જન્મેલા હેમચન્દ્રાચાર્ય ભારતભરના ધાર્મિક, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રે વિશાળ પ્રભાવ રાખનારા મહાન વિદ્વાન હતા. તેમને વિધ્યા, ધર્મ, દાર્શનિક વિચારધારા તેમજ સાહિત્ય અને સમાજમાં અગાધ પ્રદાન કર્યું છે. હેમચന്ദ്രાચાર્ય સમકાલીન રાજા જયસિંહદેવ અને કુમારપાલ પર મોટી ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક અસર ધરાવતા હતા, ખાસ કરીને તેઓએ પ્રજાના સાંસ્કૃતિક જીવનમાં મહત્ત્વનું યોગદાન આપ્યું, જે રાજકીય છવનથી થોડું વિભિન્ન હતુ. તેમના પ્રત્યક્ષ પ્રભાવથી ધર્મસંપ્રદાયોમાં સાદ્રશ્યતા અને શાંતિ નો વિકાસ થયો હતો. તેમણે જૈન અને હિંદુ ધર્મસંપ્રદાયોમાં પરસ્પર સદ્ભાવ અને સમભાવ જાળવવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. તેમણે તર્ક, શાસ્ત્ર, અને સાહિત્યમાં ઊંડા અભ્યાસ દ્વારા વિદ્વત્વ પ્રાપ્ત કરીને પોતાના શિષ્યો અને રાજાઓને શાસ્ત્રજ્ઞાની માર્ગદર્શન આપ્યું. કુમારપાલ રાજા પર તેમના સાહિત્યિક અને ધાર્મિક ઉપદેશોનો આદર દર્શાવવામાં આવ્યો અને રાજાએ ધર્મ અને નૈતિકતા માટે કડક નિયમો લાગુ કર્યા. હેમચન્દ્રાન્યસ કૃતિઓમાં પ્રબંધસંગ્રહો, ચરિત ગ્રંથો, અને સંસ્કૃત સાહિત્ય જાળવવાની તકેદારી નોંધાય છે. તેઓ સર્વધર્મસદ્ભાવના પ્રચારક હતા અને તેના અનુસારી સમાજમાં શાંતિ અને સહуществ મૂલ્યાંકિત કરવાના પ્રયાસો માટે જાણીતા હતા. આ પ્રાશ્છન મહત્વપૂર્ણ છે કે હેમચન્દ્રાચાર્યનો પ્રભા અને તેમની શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ બારમી સદીમાં ભારતીય સત્કાર્યસાહિત્યમાં અગ્ર Nimble સ્થાન ધરાવતી હોય જે ધર્મ, દાર્શનિકતા, અને સાંસ્કૃતિક વિકાસ માટે અમૂલ્ય યોગદાન છે હેમચન્દ્રાચાર્ય.

Summary reviewed by a volunteer editor.

Conclusion

આ PDFના અનુસંધાનમાં પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે કે હેમચન્દ્રાચાર્યના જીવન અને કાર્યનું વિશ્લેષણ કરીને તેમના ધાર્મિક, શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક યોગદાનોનું સર્વાંગીણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે. તેમનો વૃંદાવન ગુજરાતના રાજકીય અને ધાર્મિક જીવન સાથે ગાઢ સંકળાયેલા અને તેમના પ્રભાવથી જૈન અને હિંદુ સંસ્કૃતિમાં સંતુલન અને સહ-અસ્તિત્વનું પાલન થયું. હેમચન્દ્રાચાર્યએ શાસ્ત્રીય વિદ્વત્તામાં encyclopedic જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને તેના માધ્યમથી ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ધર્મોમાં વિશાળ પ્રભાવ પેદા કર્યો. તેમનું કાર્ય આ પ્રકારનું છે કે તે માત્ર લેખનમાં નહીં આર્થિક અને સામાજિક જીવનમાં પણ મહત્વપૂર્ણ છે. અમુક ક્ષેત્રોમાં તેમનું યોગદાન વિશિષ્ટ અને અનન્ય છે, જેમાં તેઓએ પ્રબોધક, શિક્ષક, અને સંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કર્યું. તેમના સમયમાં, તેઓએ જૈન તત્ત્વજ્ઞાન તથા હિંદુ ધર્મીય વિચારધારાઓ વચ્ચે, સામાજિક એકતાને પ્રોત્સાહન આપ્યું. આ વિષયનું સંશોધન અને વિશ્લેષણ તેમના વિદ્વત્તા તથા સાહિત્યકૃતિઓના અનુભવે આધારીત છે અને હવે તે વિજ્ઞાન અને સમાજશાસ્ત્ર ક્ષેત્રે સતત અભિગમોની દિશામાં માર્ગદર્શક બની શકે તેમ છે. હેમચન્દ્રાચાર્ય.

Key passages

Chosen by AI from the article's text. Each one is checked word for word against the text before it is shown.

  • “હેમચન્દ્રાચાર્ય તા જન્મને હાલ હ૦૦મુ' વપ ચાલે છે, જે આવતી s પૂણિ માએ અપોત્ નનેમ્મરમાં પૂરુ થશે.”

    Hemachandracharya's birth is currently in its 800th year, which will be completed next year.

  • “આથી મે આ વ્યાખ્યાતતા શીપ કમાં “ામિ ક-રાજકીય'ના સ્થાને 'ામિઃક-સાંસ્કૃતિક? શબ્દ ગ્રયે!નત્યા છે.”

    Therefore, in this lecture series, instead of the term 'religious-political', the term 'religious-cultural' is used.

  • “(પાત્રોને દાન, 235wl विनय, સવ तरने। તરફ અવુકપા, ન્યાય્ય વૃત્તિ, પરહિત અ'ગે સવ સમયે આદર, સજ્જનોની સ'ગવિ--એવે એ સામાન્ય ધમ, હે રાજા ! સારી રીતે સેવવા.)”

    Charity to the deserving, humility, compassion towards all, righteous conduct, respect for others at all times, and the company of good people - this is the common religion, O King! Serve it well.

Works cited in this article

  1. નેમિનાથચરિત
  2. સિહહેમ શબ્દાનુશાસન
  3. ભોન/-વ્યાકરણ
  4. અમારિ-શાસન

Discussed in this article

Texts & works

  • સિહહેમ શબ્દાનુશાસન
  • ભોન/-વ્યાકરણ

Dynasties, sects & groups

  • શ્રાવકો
  • શ્વેતાંબરો
  • સુવિહિતો

AI guide

Discuss this record

Ask about the article, its topics, issue context, selected passages, or reading strategy.

Start with the record

I can unpack the summary, turn it into study questions, explain a selected passage, or compare it with the other articles in this issue.

Original PDF

Inline viewer

Checking source PDF

The viewer will load here if the archive file is reachable.

Same author

More by Hariprasad G. Shastri

All articles →
Sambodhi

Recent Research in the History of Gujarat

By Hariprasad G. Shastri

1994-1995
The Indian Historical Quarterly

The Valabhi Era

By Hariprasad G. Shastri

September - 1948
The Indian Historical Quarterly

Reviews

By Hariprasad G. Shastri, Niharranjan Roy, Kshitish Chandra Chatterjee

December - 1930
The Indian Historical Quarterly

The Malla Era of Visnupur

By Hariprasad G. Shastri

March - 1927