‘त्रिवेन्द्रम्‑रूपक’ मां सन्स्कारुपनो विशेष विनियोग

Written in Gujarati, this article examines the play ‘Trivendram‑Rūpaka’ and its distinctive use of rhetorical devices or *saṃskāra*. After outlining the play’s plot and characters, the author analyses how the dramatist employs repetition, alliteration and symbolic imagery to heighten emotional impact. He compares these devices with those found in classical Sanskrit drama, noting both continuities and innovations. The paper argues that ‘Trivendram‑Rūpaka’ synthesises folk storytelling with courtly aesthetics, creating a layered text that appeals to diverse audiences. Through close reading, the author demonstrates that the play’s language and metrical choices are integral to its thematic concerns, such as the tension between duty and desire. [આ ગુજરાતી લેખમાં ‘ત્રિવેન્દ્રમ‑રૂપક’ નાટક અને તેમાં ઉપયોજિત વિશિષ્ટ આલંકારિક સાધનો અથવા ‘સંસ્કાર’નો વિશ્લેષણાત્મક અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. કથાવસ્તુ અને પાત્રપરિચય રજૂ કર્યા પછી લેખક વિગતે સમજાવે છે કે નાટ્યકાર પુનરુક્તિ, અનુપ્રાસ અને પ્રતીકાત્મક પ્રતિમાઓ જેવા ઉપાયો દ્વારા ભાવનાત્મક પ્રભાવને કેવી રીતે ઊંચો બનાવે છે. લેખક આ આલંકારિક ઉપાયોનું તુલનાત્મક વિશ્લેષણ સંસ્કૃતના શાસ્ત્રીય નાટકો સાથે કરે છે અને તેમાં રહેલી પરંપરાગત સાતત્યતા તેમજ નવનિર્મિત અભિવ્યક્તિઓને ઓળખે છે. લેખમાં તારણ આપવામાં આવ્યું છે કે ‘ત્રિવેન્દ્રમ‑રૂપક’ લોકકથાત્મક વર્ણનશૈલી અને રાજદરબારી સૌંદર્યબોધનું સંકલન કરે છે, જેને કારણે તે વિવિધ પ્રેક્ષક વર્ગોને આકર્ષતું બહુસ્તરીય સાહિત્ય સર્જન બને છે. નાટકના પાઠના સુક્ષ્મ વાંચન દ્વારા લેખક દર્શાવે છે કે ભાષા અને છંદની પસંદગી નાટકના વિષયક કેન્દ્રબિંદુઓ—જેમ કે કર્તવ્ય અને ઈચ્છા વચ્ચેનો આંતરિક વિવાદ—સાથે અભિન્ન રીતે જોડાયેલી છે.]

Summary reviewed by a volunteer editor.