કવિ લીંબોકૃત ઝષભદેવ ફાગ : એક પરિચય

This article introduces the medieval Gujarati poet Limbokrit and his narrative poem “Jashabhadev Phāga”. A ‘phāga’ is a spring festival song that combines poetry, music and dance. Limbokrit’s phāga narrates the adventures of Jashabhadev, portraying him as a heroic or saintly figure. The article places Limbokrit in the 16th century and summarises the poem’s plot, noting its blend of devotion, heroism and moral instruction. It analyses stylistic features such as alliteration, repetition and call‑and‑response structures that facilitate oral performance. The author compares the work to other bhakti narratives and suggests that Limbokrit integrated courtly epic elements into vernacular poetry. By discussing the cultural function of phāga performances, which provided entertainment and conveyed moral values, the article highlights the importance of preserving such works for understanding the evolution of Gujarati literature. [આ લેખમાં મધ્યકાલીન ગુજરાતી કવિ લિમ્બોકૃત અને તેમની કથાત્મક કાવ્યરચના “જશાભદેવ ફાગ”નું પરિચય આપવામાં આવ્યું છે. ‘ફાગ’ વસંતોત્સવમાં ગવાતું એવું ગીતરૂપ સાહિત્ય છે, જેમાં કાવ્ય, સંગીત અને નૃત્યનો સંગમ જોવા મળે છે. લિમ્બોકૃતનું આ ફાગ જશાભદેવના સાહસિક પ્રસંગોને વર્ણવે છે અને તેને વિરપુરૂષ કે પવિત્ર વ્યક્તિત્વરૂપે અંકિત કરે છે. લેખ લિમ્બોકૃતને ૧૬મી સદીમાં સ્થાન આપે છે અને આ કાવ્યની કથાવસ્તુનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન કરીને તેમાં રહેલા ભક્તિ, પરાક્રમ અને નૈતિક શિક્ષણના સંમિશ્રણને રેખાંકિત કરે છે. તેમાં અનુપ્રાસ, પુનરુક્તિ અને પ્રત્યેક પછીનો પ્રત્યુત્તર (call‑and‑response) જેવી શૈલીલક્ષી વિશેષતાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે, જે મૌખિક પ્રસ્તુતિને અનુકૂળ બનાવે છે. લેખક આ કૃતિની તુલના અન્ય ભક્તિપ્રેરિત કથાઓ સાથે કરીને સૂચવે છે કે લિમ્બોકૃતે રાજકીય મહાકાવ્યના તત્વોને લોકભાષીય કાવ્યમાં સમાવી લીધા હતા. ફાગ પ્રદર્શનની સાંસ્કૃતિક ભૂમિકા — જે મનોરંજન સાથે નૈતિક સંદેશ આપતી હતી —ની ચર્ચા કરીને લેખ ગુજરાતી સાહિત્યના વિકાસને સમજવા માટે આવી કૃતિઓના સંરક્ષણનું મહત્વ ઊજાગર કરે છે.]

Summary reviewed by a volunteer editor.