પુણ્યાવિજયજી : સંશોધન-સંપादन ક્ષેત્રે પ્રભાવશાળી...
By Abhay Doshi
Summary
Abhay Doshi’s tribute to Punyavijayji recounts the life and scholarly achievements of this eminent Jain monk. Born Manilal, he chose the monastic path early and studied under several learned teachers, including Pandit Sukhlalji, which broadened his critical and research abilities. Punyavijayji devoted his life to the service of scripture, focusing on research and editing of Jain Agamas and commentaries. He played a pivotal role in cataloguing manuscripts, organising libraries and training students in paleography. Among his major achievements is the critical edition of the Bṛhatkalpasutra with commentary, published across several volumes between 1933 and 1942. Doshi highlights his humility, simplicity and unwavering dedication; despite his immense learning, he lived modestly and viewed scholarship as spiritual service. The article describes his interactions with contemporaries and his lasting influence on modern Jain studies. Doshi concludes that Punyavijayji’s legacy lies in both his publications and the example he set for integrating intellectual rigour with spiritual devotion. અભય દોશી દ્વારા લખાયેલી આ શ્રદ્ધાંજલિમાં આદરણીય જૈન મોનીશ્રી પુણ્યવિજયજીનું જીવન અને તેમના વિદ્વત્તાપૂર્ણ યોગદાનનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. મનિલાલ તરીકે જન્મેલા પુણ્યવિજયજીએ નાની વયે સંયમમાર્ગ અપનાવ્યો હતો અને પંડિત સુખલાલજી સહિતના અનેક પંડિત ગુરુઓથી અભ્યાસ કરીને પોતાના તત્ત્વચિંતન અને સંશોધનના દૃષ્ટિકોણને વિસ્તૃત કર્યો હતો. તેમણે જૈન આગમો અને તેમની ટીકાઓના સંશોધન તથા સંપાદનને જીવનભરની સેવા તરીકે સ્વીકારી. હસ્તપ્રતોનું સંકલન, પુસ્તકાલયોનું સંખ્યાંકીકરણ તથા હસ્તલેખવિજ્ઞાનના તાલીમકાર્યમાં તેમનો મુખ્ય યોગદાન રહ્યું. તેમની મહત્વપૂર્ણ કૃતિઓમાં ૧૯૩૩ થી ૧૯૪૨ વચ્ચે પ્રકાશિત થયેલ “બૃહત્કલ્પસૂત્ર”ના ટીકાસહિત સંશોધનાત્મક સંસ્કરણનો સમાવેશ થાય છે. દોશી તેમની વિનમ્રતા, સાદગી અને અખંડ સમર્પણભાવને ઉજાગર કરે છે—વિશાળ જ્ઞાન હોવા છતાં પુણ્યવિજયજી સાદાશીલા જીવન જીવતા અને શાસ્ત્રસેવાને આધ્યાત્મિક સાધના માનતા. લેખમાં સમકાલીન વિદ્વાનો સાથેના તેમના સહવાસ અને આધુનિક જૈન અધ્યયન પર પડેલા അവരുടെ ગહન પ્રભાવનું પણ વર્ણન કરાયું છે. દોશી તારણ આપે છે કે પુણ્યવિજયજીની વારસા માત્ર તેમના ગ્રંથપ્રકાશનોમા નથી, પરંતુ જ્ઞાનની કડકતા અને ભક્તિની ઊંડાઇને એકરૂપ કરવાની તેમની જીવનપદ્ધતિમાં પણ સમાયેલી છે.
Summary reviewed by a volunteer editor.
Conclusion
Doshi concludes by honouring Punyavijayji as a scholar and monk whose research, critical editions and mentorship have left an enduring mark on Jain studies. His life exemplifies the harmonious integration of intellectual rigour and spiritual devotion. Doshi urges current and future scholars to emulate his dedication and continue preserving and interpreting India’s manuscript heritage. દોશી અંતે પુણ્યવિજયજીને એવા વિદ્વાન‑સંન્યાસી તરીકે શ્રદ્ધાંજલિ અર્પે છે, જેમના સંશોધન, સંશોધિત સંપાદનો અને શિષ્યપરંપરાના માર્ગદર્શનથી જૈન અધ્યયનક્ષેત્ર પર અવિનાશી છાપ રહી ગઈ છે. તેમનું જીવન બૌદ્ધિક કડકતા અને આધ્યાત્મિક ભક્તિના સુમેળનું જીવંત ઉદાહરણ છે. દોશી આજના અને આગામી વિદ્વાનોને તેમની સમર્પણભાવના અનુસરીને ભારતની હસ્તપ્રત‑પરંપરાને સંરક્ષિત અને વ્યાખ્યાયિત રાખવાની પ્રેરણા આપે છે.