વ્યાકરણશાસ્ત્રની અદ્દેત વેદાત્તી દાર્શનિક ભૂમિકા (ભર્તૃહરિના વાક્યપદીયના/ સંદર્ભમાં)

Vijay Pandya’s Gujarati article delves into the philosophical foundations of grammar as seen in Bhartṛhari’s Vākyapadīya. Quoting the Upanishadic idea that speech is the supreme Brahman, Pandya argues that Bhartṛhari elevates grammar to a spiritual discipline. The Vākyapadīya propounds śabdadvaita—the non-dual nature of word and reality—where the primordial Word is eternal and all phenomena are its manifestations. Central to this is the concept of sphoṭa, an indivisible linguistic unit that conveys meaning. Pandya explains how Bhartṛhari links grammar, ontology, logic and yoga, suggesting that understanding language leads to realisation of Brahman. The article discusses later Vedantic interpretations and draws parallels with modern linguistics. It concludes that Bhartṛhari transforms grammar from a set of rules into a path toward understanding the unity underlying apparent diversity. વிஜય પંડ્યાનો આ ગુજરાતી લેખ ભારૃહરિના “વાક્યપદિય”માં પ્રતિપાદિત વ્યાકરણના તત્ત્વચિંતનાત્મક આધારોનું વિશ્લેષણ કરે છે. ઉપનિષદોમાં વ્યક્ત “વાગ્ એ પરમબ્રહ્મ છે” એવા વિચારનો ઉલ્લેખ કરીને પંડ્યા દર્શાવે છે કે ભારૃહરિએ વ્યાકરણને એક આધ્યાત્મિક સાધન તરીકે ઉન્નત કર્યું છે. “વાક્યપદિય”માં “શબ્દાદ્વૈત”નું સિદ્ધાંત પ્રતિપાદિત થાય છે — શબ્દ અનેواقعિત વચ્ચે અદ્વિતીય એકત્વ છે; આદિ શબ્દ શાશ્વત છે અને સૃષ્ટિના તમામ પ્રત્યય તેના પ્રકટ સ્વરૂપો છે. તેના કેન્દ્રમાં “સ્ફોટ”નો સિદ્ધાંત છે — અર્થને પ્રગટ કરતું એક અવિવાજ્ય ભાષિક તત્વ. પંડ્યા સમજાવે છે કે ભારૃહરિ કેવી રીતે વ્યાકરણને અસ્તિત્વશાસ્ત્ર, તર્ક અને યોગ સાથે જોડે છે અને સૂચવે છે કે ભાષાના તત્વજ્ઞાનને સમજી લેવાથી બ્રહ્મનો અનુભવ થઈ શકે છે. લેખમાં ઉત્તરવૈદાંતિક વ્યાખ્યાઓની ચર્ચા સાથે આધુનિક ભાષાશાસ્ત્રનાના સામ્યબિંદુઓ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. અંતે તારણરૂપે નોંધાય છે કે ભારૃહરિએ વ્યાકરણને નિયમોની પરિસીમાથી ઉંચકીને એવા જ્ઞાનમાર્ગમાં રૂપાંતરિત કર્યું છે જે ભિન્નતામાં રહેલ એકતાની અનુભૂતિ તરફ દોરી જાય છે.

Summary reviewed by a volunteer editor.