અમરકોશ પરની “ટીકાસર્વસ્વ' અને “પદચંદ્રિકા' તેમજ “ઉણાદિસૂત્રવૃત્તિ'માં મળતા વર્ણદેશનાના મતતેમજ “ઉણાદિસૂત્રવૃત્તિ'માં મળતા વર્ણદેશનાના મત
Summary
આ ગુજરાતી લેખમાં લેખિકા નીલંજના શાહ પ્રાચીન જૈન સાહિત્ય અને ગુજરાતી ભાષા વચ્ચેના પારસ્પરિક સંબંધોને અન્વેષે છે. તે ‘ભક્તમારા’, ‘વર્ધમાન ચોક’, ‘પાદચન્દ્રિકા’ અને ‘અમરકોષ’ જેવી રચનાઓનું સંક્ષિપ્ત પરિચય આપી તેમનામાં રહેલી ભાષિક અને કાવ્યશૈલી વિશેષતાઓને સમજાવે છે. લેખ અનુસાર, ‘ભક્તમારા’ સ્તોત્રનો અનુવાદ માત્ર ધાર્મિક ભક્તિનું પ્રમાણ નથી પરંતુ તેમાં સંગીતાત્મક છંદ અને અલંકારોનું સુમેલ જોવા મળે છે. ‘પાદચન્દ્રિકા’માં ચંદ્રકાન્તાની જેમ પ્રકાશિત રૂપકો દ્વારા આત્માની શ્રદ્ધા અને સમર્પણને વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા છે. ‘અમરકોષ’ના શબ્દસમૂહોની ગુજરાતી સમજૂતીમાં લેખિકા બતાવે છે કે કેવી રીતે પ્રાકૃત અને સંસ્કૃત શબ્દો ગુજરાતી વૈભવમાં ગળી ગયા છે. લેખમાં આ રચનાઓના ભાષાંતરો અને સમિક્ષાઓનું સારણું આપ્યું છે, અને તેઓ ગુજરાતના સાહિત્ય ઈતિહાસમાં કેવી રીતે મહત્વ ધરાવે છે તે પણ જણાવી છે. નીલંજના શાહ વિશ્લેષણ કરે છે કે જૈન ભક્તિત્મક સાહિત્યમાં ઉપયોગમાં લેવાતા રૂપકો, અનુપ્રાસો અને લય ગુજરાતીની લોકશૈલીમાં કેવી રીતે વ્યવહૃત થયા. તે જણાવે છે કે આ મહાકાવ્યો ભક્તિને આદર આપતા હોવા છતાં જૈવિક દાર્શનિક વિચારોને પણ પ્રગટ કરે છે, જેમ કે અહિંસા, સમ્યકદર્શન અને કરુણા. લેખા અંતે તેઓ આ અગાઉના ગ્રંથોનું આધુનિક સંદર્ભમાં મૂલ્યાંકન કરે છે અને સૂચવે છે કે આજના લેખકો અને વાચકોને પોતાનાં મૂળ સાહિત્ય સાથે સંવાદ વધારવો જોઇએ.
Summary reviewed by a volunteer editor.
Conclusion
આ લેખના પરિણામે એવું સ્પષ્ટ થાય છે કે જૈન અનુવાદો અને ગુજરાતી પ્રાચીન રચનાઓ માત્ર ધાર્મિક ગ્રંથો નથી; તેઓ ભાષા, સંગીત અને કાવ્યશિલ્પના સંદર્ભોમાં પણ મહત્વ ધરાવે છે. તેની સંશોધક દૃષ્ટિ બતાવે છે કે સાહિત્યનો સમૃદ્ધ વારસો સંવાદ અને અધ્યયન દ્વારા જ જીવંત રહી શકે છે.