પાશુપતાચાર્ય મેઘરાશિનું તામ્રપત્ર
Summary
This Gujarati article deals with a copperplate issued by the Pasupata Acharya Meghrashi in Vikram Samvat 1131. The author provides a transcription of the two plates, which detail the donation of land, irrigation facilities and a water reservoir to a community of ascetics or scholars. The document begins with a devotional invocation and proceeds to describe the extent and boundaries of the land, the conditions under which it was granted, and the names of the localities and recipients involved. The article analyses the legal terminology used in the charter and notes the religious and social motivations behind such endowments. By comparing this plate with other known Pasupata charters, the author identifies patterns in the sect’s patronage and its relationship with local rulers. The article highlights that the grant was intended to support educational and ascetic activities, illustrating the integration of religious authority and land management. It also underscores the importance of water management in medieval Gujarat, as the explicit mention of a reservoir indicates an awareness of agricultural needs. The author concludes by emphasising the historical significance of the copperplate and encourages further research into Pasupata inscriptions. [આ ગુજરાતી લેખમાં પાશુપત આચાર્ય મેઘરશિ દ્વારા વિક્રમ સંવત ૧૧૩૧માં આપવામાં આવેલી તાંબાપત્ર દાનપત્રિકાનો વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યો છે. લેખક બે તાંબાપત્રોના પાટ્યનું સંસ્કરણ પ્રસ્તુત કરે છે, જેમાં તપસ્વીઓ અથવા વિદ્વાનોના સમુદાયને જમીન, સિંચાઈ‑સુવિધા અને જળસંગ્રહ માટેના તળાવ દાન આપવાની વિગત આપવામાં આવી છે. દસ્તાવેજની શરૂઆત એક ભક્તિભર્યા મંગલાચારથી થાય છે અને ત્યારબાદ તેમાં દાન થયેલી જમીનની હદ‑સીમા, દાનની શરતો તેમજ સંબંધિત સ્થળો અને લાભાર્થીઓના નામોનું વર્ણન આવે છે. લેખમાં આ તાંબાપત્રમાં વપરાયેલ કાનૂની પરિભાષાનું વિશ્લેષણ કરીને લેખક દર્શાવે છે કે આવા દાનો પાછળ ધાર્મિક તથા સામાજિક પ્રેરણાઓ કેવી હતી. જાણીતા અન્ય પાશુપત દાનપત્રો સાથે તુલના કરીને લેખક પાશુપત સંપ્રદાયના આશ્રયરૂપ ધોરણો અને સ્થાનિક શાસકો સાથેના તેના સંબંધોના લક્ષણો ઓળખે છે. લેખ સ્પષ્ટ કરે છે કે આ દાનનો હેતુ શૈક્ષણિક અને તપશીલ પ્રવૃત્તિઓને સહાય આપવાનો હતો, જે ધાર્મિક સત્તા અને જમીનપ્રશાસન વચ્ચેના સંકલનને દર્શાવે છે. લેખમાં મધ્યકાલીન ગુજરાતના જળવ્યવસ્થાના મહત્વ પર ખાસ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે—કારણ કે તળાવનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કૃષિની જરૂરિયાત પ્રત્યેની સજાગતા દર્શાવે છે. અંતે લેખક તાંબાપત્રના ઐતિહાસિક મહત્ત્વને રેખાંકિત કરી પાશુપત શિલાલેખોના વધુ સંશોધન માટે પ્રોત્સાહન આપે છે.]
Summary reviewed by a volunteer editor.
Conclusion
The analysis of Meghrashi’s copperplate demonstrates how religious leaders used land grants to sustain institutions and influence local economies. By translating and interpreting the charter, the article contributes to our understanding of Pasupata history, medieval land administration and the role of water resources. It calls for comprehensive cataloguing of similar inscriptions to shed light on regional variations in donation practices. [મેઘરશિના તાંબાપત્રના વિશ્લેષણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ધાર્મિક નેતાઓ જમીનદાનો દ્વારા સંસ્થાઓને ટેકો આપતા અને સ્થાનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રભાવ પાડતા હતા. આ તાંબાપત્રનું અનુવાદ અને અર્થઘટન કરીને લેખ પાશુપત ઇતિહાસ, મધ્યકાલીન જમીનપ્રશાસન અને જળસંસાધનોની ભૂમિકા અંગેની સમજને સમૃદ્ધ બનાવે છે. તે આવા અન્યો સમાન શિલાલેખોના વ્યાપક સૂચિકરણ માટે આહ્વાન કરે છે, જેથી વિવિધ પ્રાદેશિક દાનપ્રથાઓના ભિન્ન સ્વરૂપો પર પ્રકાશ પાડી શકાય.]