મલ્લિકામકરન્દમાં અર્થપ્રકૃતિ પંચક

This Gujarati article examines a lesser‑known sect or philosophical orientation referred to as the Ardhamūrti panth associated with the temple of Mallikārjuna. It outlines the historical background of the temple at Śrīśailam, one of the twelve jyotirliṅgas dedicated to Śiva, and notes that over the centuries diverse Śaiva traditions have converged at the site. The paper traces references to Ardhamūrti worship in regional hagiographies and inscriptions, suggesting that devotees envisioned Śiva in a composite form embodying both male and female aspects. The author analyses ritual practices, iconography and liturgical texts associated with the sect, and considers how it relates to other syncretic traditions like Ardhanārīśvara worship. By bringing together textual and ethnographic evidence, the article argues that the Ardhamūrti panth represents a localised expression of broader themes of unity and complementarity in Indian religion. આ ગુજરાતી લેખ મલ્લિકાર્જુન મંદિર સાથે સંકળાયેલા “અર્ધમૂર્તિ પંથ” તરીકે ઓળખાતા ઓછા જાણીતા સાધનાસંપ્રદાય અથવા દાર્શનિક પ્રવાહનું વિશ્લેષણ કરે છે. લેખ પ્રારંભમાં શ્રીશૈલમ સ્થિત આ મંદિરેનો ઐતિહાસિક પરિચય આપે છે — જે બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક અને ભગવાન શિવને સમર્પિત પવિત્ર તીર્થ છે — તથા શતાબ્દીઓ દરમિયાન અહીં વિવિધ શૈવ પરંપરાઓનું સંમિલન થતું રહ્યું હોવાનું સૂચવે છે. લેખમાં પ્રાદેશિક પૌરાણિક કથાઓ, હાગિયોગ્રાફી અને શિલાલેખોમાં અર્ધમૂર્તિ ઉપાસનાના ઉલ્લેખોને અનુસરતા દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે ભક્તો શિવને અર્ધસ્ત્રી‑અર્ધપુરુષ સમન્વિત રૂપમાં, બંને તત્વોના એકીકરણરૂપ પ્રતીક તરીકે ધારણ કરતા હતા. લેખક પંથ સાથે સંકળાયેલી વિધિના રૂપો, મૂર્તિશાસ્ત્રીય લક્ષણો અને ઉપાસનાત્મક ગ્રંથોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને તેની તુલના અર્ધનારીશ્વર ઉપાસના જેવી અન્ય સંશ્લેષણાત્મક પરંપરાઓ સાથે કરે છે. ગ્રંથસામગ્રી અને લોકજીવનના લોકસંસ્કૃતિક પુરાવાઓને સાથે લાવીને લેખ તારણ આપે છે કે અર્ધમૂર્તિ પંથ ભારતીય ધર્મ વિચારના વિશાળ તત્વ — એકતા અને પરસ્પરપૂર્તિના — ધરાત્મિક રૂપાંતરણનું સ્થાનિય અભિવ્યક્તિરૂપ છે.

Summary reviewed by a volunteer editor.