અમદાવાદ મધ્યે સં. ૧૭૦૨માં થયેલ મકાનના હક્ક અંગેનું ખતપત્ર

This Gujarati article transcribes and analyses a ledger maintained by a mercantile association (mahājan) in Ahmedabad in 1902. The ledger, written in English, records minutes of meetings, lists of members, financial transactions and resolutions passed. The author highlights entries dealing with trade regulations, arbitration of disputes among merchants, charitable donations and the impact of colonial policies on local commerce. By reading the account book against the backdrop of economic history, the paper reveals the adaptability of Indian mercantile communities: they engaged with British legal frameworks while retaining indigenous practices of collective decision‑making. The study underscores the importance of such archival sources for reconstructing the everyday life of business organisations in colonial India and contributes to our understanding of how indigenous economic institutions navigated modernity. આ ગુજરાતી લેખમાં અહમદાબાદની એક વ્યાપારિક સંસ્થા (મહાજન) દ્વારા ઈ.સ. ૧૯૦૨માં રાખવામાં આવેલા ખાતાબહિનો લેખનરૂપ અંશકાર્ય તથા વિશ્લેષણ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. અંગ્રેજીમાં લખાયેલ આ ખાતાબહિમાં બેઠકની કાર્યવાહી, સભ્યોની યાદી, નાણાકીય વ્યવહારો અને પસાર કરાયેલા ઠરાવોનો વિવરણ છે. લેખક ખાસ કરીને એવી નોંધો પર પ્રકાશ પાડે છે, જેઓ વેપારના નિયમ‑નિર્ધારણ, વેપારીઓ વચ્ચેના વિવાદના મધ્યસ્થ નિર્ણય, દાનકાર્યો અને બ્રિટિશ શાસનના નીતિઓના સ્થાનિક વ્યવસાય પર પડેલા પ્રભાવ સાથે સંબંધિત છે. આ ખાતાવહીનું આર્થિક ઇતિહાસના પરિપ્રેક્ષ્યમાં વિશ્લેષણ કરીને લેખ દર્શાવે છે કે ભારતીય મહાજન સમુદાયોની એક મોટી વિશેષતા તેમની અનુકૂલનક્ષમતા હતી — તેમણે અંગ્રેજી કાનૂની માળખાને સ્વીકારતાં છતાં પોતાનાં પરંપરાગત સામૂહિક નિર્ણયપ્રણાલીને જાળવી રાખી. આ અભ્યાસ આવા દસ્તાવેજી સ્ત્રોતોની મહત્વકાંક્ષા પર ભાર મૂકે છે, કારણ કે તે ઉપનિવેશકાળીન ભારતના વ્યાપારિક સંગઠનોના દૈનિક જીવન અને આંતરિક વ્યવસ્થાપનને સમજવા માટે અમૂલ્ય સાક્ષીરૂપ છે. લેખ આ રીતે દર્શાવે છે કે સ્વદેશી આર્થિક સંસ્થાઓ આધુનિકતાની પ્રક્રિયામાં કેવી રીતે સામેલ થઈ અને તેને પોતાના સંસ્કારી માળખામાં સમાવી શકી.

Summary reviewed by a volunteer editor.