કૌટિલીય અર્થશાસ્ત્ર : દાર્શનિક-સાંસ્કૃતિક પરીક્ષણ (ઈન્દ્રિયજય આધારિત રાષ્ટ્રજીવન) લેખક : નીતીન દેસાઈ (૨૦૧૦)
Summary
This Gujarati review evaluates Nitin Desai’s book ‘Kauṭilyīya Arthaśāstra: Darśanik–Sāṃskṛtik Pariśīlan (Indriyajaya Ādhārit Rāṣṭrajīvan)’ which examines Kauṭilya’s Arthaśāstra from philosophical and cultural perspectives. The reviewer summarises Desai’s argument that the foundation of sound statecraft lies in a ruler’s conquest of his own senses (indriyajaya). Drawing on Kauṭilya’s original text and commentaries, the book analyses how self‑discipline enables ethical governance, economic prosperity and social stability. The review notes Desai’s discussion of topics such as justice, diplomacy, taxation and military strategy, highlighting his effort to relate ancient principles to contemporary issues. The author praises the book for combining textual analysis with reflections on the cultural milieu of Kauṭilya’s time. Criticisms include occasional repetition and lack of engagement with alternative interpretations, but overall the book is considered a valuable contribution to the study of Indian political thought. આ ગુજરાતી સમીક્ષા નિતિન દેસાઈના ગ્રંથ ‘કૌટિલીય અર્થેશાસ્ત્ર: દર્શનિક‑સાંસ્કૃતિક પરિશીલન (ઇન્દ્રિયજય આધારિત રાષ્ટ્રજીવન)’નું મૂલ્યાંકન કરે છે, જેમાં કૌટિલ્યના અર્થેશાસ્ત્રનું તત્ત્વચિંતનાત્મક અને સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિકોણથી વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. સમીક્ષક દેસાઈના આ તર્કનો સાર રજૂ કરે છે કે સશક્ત રાજ્યવ્યવસ્થાનો આધાર રાજાના પોતાના ઇન્દ્રિયજયમાં છે. કૌટિલ્યના મૂળ ગ્રંથ અને તેની ટિપ્પણીઓના આધારે પુસ્તકમાં સ્વનિયંત્રણ કેવી રીતે નૈતિક શાસન, આર્થિક સમૃદ્ધિ અને સામાજિક સ્થિરતાને સુનિશ્ચિત કરે છે તેનું સુવિસ્તૃત વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. સમીક્ષામાં ન્યાય, કૂટનીતિ, કરવ્યવસ્થા અને સેનાનીતિ જેવા વિષયો પર દેસાઈની ચર્ચાનો ઉલ્લેખ છે, જેમાં તેમણે પ્રાચીન સિદ્ધાંતોને આજના સમયના પ્રશ્નો સાથે સંબંધિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. લેખક પુસ્તકના ગુણરૂપે પાઠ્યવિશ્લેષણ અને કૌટિલ્યકાળીન સાંસ્કૃતિક પરિપ્રેક્ષ્ય અંગેના મનનનું સમન્વય દર્શાવે છે. આલોચનામાં ક્યારેક થતી પુનરાવર્તન અને વિકલ્પાત્મક અભિપ્રાયોથી અપર્યાપ્ત સંવાદ જેવી ખામીઓ જણાય છે, છતાં પુસ્તક ભારતીય રાજકીય વિચારધારાના અભ્યાસમાં એક મૂલ્યવાન યોગદાન ગણાવવામાં આવે છે.
Summary reviewed by a volunteer editor.
Conclusion
By emphasising the ethical foundation of statecraft, the review highlights the continued relevance of the Arthaśāstra. Desai’s work encourages readers to consider how ancient wisdom on self‑control and governance can inform modern political discourse. રાજ્યવ્યવસ્થાના નૈતિક આધાર પર ભાર મૂકીને સમીક્ષા અર્થશાસ્ત્રના અવિચલ પ્રાસંગિકતાને ઉજાગર કરે છે. દેસાઈનું કાર્ય વાચકોને પ્રેરણા આપે છે કે આત્મનિયમ અને શાસન સંબંધિત પ્રાચીન જ્ઞાન આધુનિક રાજકીય વિચારવિમર્શને કેવી રીતે પ્રકાશિત કરી શકે.