Skip to content
Browse articles

જૈન સંપ્રદાયમાં "સ્તવન"નું માહાત્મ્ય

By Bhagwan S. Choudhary

Vol. 41Dec-18pp. 212–216Gujarati

Summary

ભગવાન એસ. ચૌધરી આ લેખમાં જૈન સંપ્રદાયમાં સ્તવન અથવા સ્તુતિ સંગીતના મહાત્મ્યનું ચિત્રણ કરે છે. તેઓ કહે છે કે ભારતીય સાંસ્કૃતિક પરંપરાને જીવંત રાખનાર પરિબળોમાં ધર્મ મહત્વનું છે અને જૈન ભક્તિસાહિત્યમાં સ્તવન, આરતી, પૂજા, દુહા વગેરે વિવિધ સ્વરૂપોની રચના થઈ છે. લેખમાં પ્રભુભક્તિ માટે રચાયેલ स्तવનોના ઉદ્ગમ, વિકાસ અને પ્રકારોની ચર્ચા છે. ચૌધરી જણાવે છે કે મધ્યકાળમાં વિક્રમ સંવતના 15મીથી 18મી શતાબ્દી સુધી અનેક જૈન સાધુ કવિઓએ ચોવીસી (24 તીર્થંકરોના સ્તવન) અને અન્ય ભક્તિરસી રચનાઓ રચી. તેઓ જીતેન્દ્ર, લાવણ્યસમય, યશોવિજય, પદ્મવિજય વગેરે કવિઓનું ઉદાહરણ આપે છે. લેખમાં તીર્થંકરો અને દેવદેવીઓની ભક્તિની તુલના કરી પ્રભુભક્તિના દર્શનાત્મક અને આધ્યાત્મિક મહત્ત્વનું વિશ્લેષણ છે. ચૌધરી કહે છે કે સ્તવન માત્ર કાવ્ય શાસ્ત્ર નથી; તે આત્મનિવેદન, પ્રાર્થના, વિનય અને મુક્તિ માટે આરાધના છે. લેખ અંતે સૂચવે છે કે આ સ્તવનોમાં કવિઓ વિવિધ તત્વજ્ઞાનિક સૂક્ષ્મતાઓનો પણ સંદેશ સમાવી દે છે.

AI-generated summary, automatically checked against the article text.

Conclusion

જૈન સંપ્રદાયના સ્તવનો ભક્તિ અને તત્વજ્ઞાનનું અદ્વિતીય સંકલન છે. તેઓ શ્રદ્ધાળુઓને પ્રભુ પ્રત્યે પ્રીતિ અને નિર્મળ જીવન તરફ પ્રેરિત કરે છે અને ગુજરાતી ભાષામાં આ સાહિત્ય સમૃદ્ધ પરંપરાનો ખુલાસો કરે છે.

Key passages

Chosen by AI from the article's text. Each one is checked word for word against the text before it is shown.

  • “વિક્રમ સંવતના પંદરમાં શતકથી અઢારમા અનને ઓગણીસમા શતક સુધીમાં વિનયવિજયજી, લાવણ્યસમયજી, સમયસુંદરજી, જીનરત્તજી, યશોવિજયજી, રામવિજયજી, જ્ઞાનવિમલજી, ભાણવિજયજી, જિનવિજયજી, પદ્મવિજયજી વગેરે જેવા ૬૦થી પણ વધારે સાધુકવિઓએ સ્તવનચોવીસીની રચના કરી છે.”

Works cited in this article

  1. મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ, ડૉ. રમેશ ત્રિવેદી, આદર્શ પ્રકાશન, ગાંધીમાર્ગ, અમદાવાદ, ચોથી આવૃત્તિ-૨૦૦૪
  2. સાંપ્રત સહ ચિંતન, રમણલાલ ચી. શાહ, આર.આર. શેઠની કંપની, અમદાવાદ, પ્રથમ આવૃત્તિ, ૧૯૯૯
  3. શ્રી આનંદધન ચોવીશી, સાર્થ, પ્રકાશક, શ્રી ચીમનલાલ અમૃતલાલ વકીલ અને શ્રી બાબુલાલ જેશિંગલાલ મહેતા

Discussed in this article

People

  • યશોવિજયજી 3
  • પદ્મપ્રભુ
  • ભગવાન એસ. ચોધરી
  • ત્રષભદેવ
  • આનંદધનજી
  • વિનયવિજયજી
  • રામવિજયજી
  • જ્ઞાનવિમલજી
  • ભાણવિજયજી
  • પદ્મવિજયજી
  • અરેનાથ
  • મલ્લિનાથ 4
  • મહાવીર સ્વામી
  • લાવણ્યસમયજી
  • સમયસુંદરજી

AI guide

Discuss this record

Ask about the article, its topics, issue context, selected passages, or reading strategy.

Start with the record

I can unpack the summary, turn it into study questions, explain a selected passage, or compare it with the other articles in this issue.

Article order

In this issue

Vol. 41
1–10Reflections on Manuscriptology: Forays into Indian Paradigms of Knowledge ManagementDipti Tripathi11–26Kathakautukam: Sanskrit rendering of Persian Yusuf‑Zulaykha of JamiBalram Shukla27–35Consciousness in Philosophy of Advaita, Viśiṣṭādvaita, Dvaita and Śaivism with synoptic view of other philosophical traditionsSushim Dubey36–40A Note on Murari’s version of the Rama‑StoryCharulata Verma41–64Plant Propagation as described in Sanskrit TextsDhananjay Vasudeo Dwivedi65–78The Jains in AhmedabadJitendra B. Shah79–85वैशेषिक दर्शन में दुःख का स्वरूप तथा प्रो. पाहिकृत दुःखवर्गीकरण की महत्ताDharmachand Jain86–90आचार्य हेमचंद्रसूरि कृत भवभावना ग्रंथ : एक परिचयSadhvishree Priyashubhanjanashree91–103ब्रह्मकारणतावाद एवं सृष्टि : एक आलोचनाSureshwar Meher104–108अन्य दर्शनों के ज्ञान की आवश्यकताVeersagar Jain109–117लिङ्गपुराण का योगदर्शनSatyavrat Verma118–137संस्कृत तथा फारसी के क्रियापदों में साम्यMohit Kumar Mishra138–144श्रीदयानन्दचरितममहाकाव्यम्‌: एक समीक्षाHemvati Nandan Sharma145–154मुसव्विरी के मुकाम और राजस्थानJyoti Kumawat155–162कांगड़ा शैली में नायिका‑भेद अंकनRitika Garg163–168लोक कला के नये मुहावरे गढ़ते : यामिनी राय के चित्रRajendra Prasad169–176आचार्य हेमचंद्रसूरि कृत भवभावना ग्रंथ और मनोविज्ञानSadhvishree Priyashubhanjanashree177–187ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાનની રૂપરેખાSukhlalji Sanghavi188–205શ્રુતસાધનામાં સાધ્વીજી ભગવંતોનું પ્રદાનMuni Vairagyarativijay Gani206–211રઘુવિલાસમાં નિરૂપિત જીવનબોધBhailalbhai G. Patel212–216જૈન સંપ્રદાયમાં "સ્તવન"નું માહાત્મ્યBhagwan S. ChoudharyCurrent article217–243પુરાતત્ત્વાચાર્ય મુનિ શ્રી જિનવિજયજી (૨૭, જાન્યુ. ૧૮૮૮ – ૩, જૂન ૧૯૭૬)Ramesh Oza

Original PDF

Inline viewer

Checking source PDF

The viewer will load here if the archive file is reachable.

Continue reading

Related articles

The Indian Historical Quarterly

Three more Imitations of the Gitagovinda

By V. W. Karambelkar

June - 1949