પુરાતત્ત્વાચાર્ય મુનિ શ્રી જિનવિજયજી (૨૭, જાન્યુ. ૧૮૮૮ – ૩, જૂન ૧૯૭૬)
By Ramesh Oza
Summary
રમેશ ઓઝા આ લેખમાં પુરાતત્વ વિશારદ અને જૈન સંત મુનિ શ્રી જિનવિજયજીની જીવન કથા અને સંશોધન કાર્યનું વિસ્તૃત વર્ણન કરે છે. મુનિશ્રી 1888માં જન્મ્યા અને 20મી સદીના આરંભમાં દિક્ષા લીધા. લેખ તેઓની શૈક્ષણિક પ્રવિણતા, ગ્રંથ ભંડારોના નિરિક્ષણ અને સંપાદન કાર્યને રચનાત્મક રીતે રજૂ કરે છે. 1917માં પૂરામાં ભાંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની સ્થાપના વખતે મુનિશ્રી જિનવિજયજી મુંબઈના જૈન મંડળ સાથે હતાં અને તેમણે સંસ્થા માટે 25,000 રૂપિયાની સહાય સંકલિત કરી. પછીથી તેઓ પાયા પર ચાલતા પૂરામાં ગયાં અને દુર્લભ હસ્તપ્રતોનું અન્વેષણ કર્યું. મુનિશ્રીને વિદ્વાનો લોકમાન્ય ટિલક, રानડે, કર્વે વગેરેનો સંપર્ક થયો અને તેમણે સંસ્કૃત, પ્રાકૃત અને અર્વાચીન ભાષાઓમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ કર્યો. લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મુનિશ્રીએ ‘પ્રવર્તક કાન્તિવિજય જૈન ઐતિહાસિક ગ્રંથમાળા’નું આરંભ કરીને ઘણાં પ્રાચીન ગ્રંથોના સંપાદન અને પ્રકાશનનું કાર્ય કર્યું. તેમણે ‘કુમારપાલ પ્રતિવોધ’, ‘સોમપ્રભાચાર્યકૃત’ જેવા ગ્રંથો, તથા અન્ય અજ્ઞાત ગ્રંથો બહાર પાડ્યા. તેમના જીવનમાં અનેક પ્રવાસ, સંશોધન સંસ્થાઓની મુલાકાત અને ગ્રંથ સંકલનનો વર્ણન છે. આખરે લેખક દર્શાવે છે કે મુનિશ્રી જિનવિજયજી જૈન ઐતિહાસિક સંશોધનને શ્રદ્ધા, પરિશ્રમ અને વિવેકથી નવા શિખરે પહોંચાડનાર અગ્રણી વિભૂતિ હતાં.
AI-generated summary, automatically checked against the article text.
Conclusion
મુનિ શ્રી જિનવિજયજીનું જીવન ભારતીય જૈન વિદ્વત પરંપરા માટે પ્રેરણારૂપ છે. તેમના પુરાતત્ત્વીય સંશોધન, ગ્રંથ સંપાદન અને વિદ્યાભંડારના સંરક્ષણ કાર્યોને કારણે આજે અنےક દુર્લભ સાહિત્ય સહજપણે ઉપલબ્ધ છે.